Inleiding

De BuurtWarmteWijzer (BWW) is een methodiek en digitaal instrumentarium, ontwikkeld door The Earlybirds B.V., ter ondersteuning van gemeenten bij het opstellen van wijkuitvoeringsplannen voor de warmtetransitie.

De BuurtWarmteWijzer ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen van realistische, betaalbare en uitvoerbare aardgasvrije oplossingen op wijkniveau, in samenwerking met deelnemers en andere betrokken partijen. Onder deelnemers worden verstaan: bewoners (eigenaar-bewoners), woningcorporaties, Verenigingen van Eigenaren (VvE's) en eigenaren of beheerders van utiliteitsgebouwen.

Aanleiding en doel van de methodiek

De warmtetransitie brengt voor deelnemers ingrijpende veranderingen met zich mee, passend bij hun rol als gebouweigenaar of beheerder. Voor bewoners gaat het daarbij vaak ook om directe gevolgen voor wooncomfort, betaalbaarheid en woonlasten.

In een vroeg stadium van wijkuitwerking zijn kosten en technische consequenties van mogelijke warmte- en koudeoplossingen vaak nog onzeker. Tegelijkertijd worden verschillende oplossingen op uiteenlopende manieren gepresenteerd door marktpartijen. Dit kan leiden tot:

• onduidelijkheid over kosten en consequenties
• verschillende verwachtingen tussen deelnemers
• afnemend vertrouwen in het proces

De BuurtWarmteWijzer is ontwikkeld om gemeenten en deelnemers vroegtijdig inzicht te geven in:

• mogelijke warmte- en koudeoplossingen
• bandbreedtes van kosten en effecten
• de gevolgen van verschillende keuzes op woning- en wijkniveau

Dit gebeurt binnen een vast en gestructureerd proces waarin analyse, participatie en besluitvorming met elkaar samenhangen.

Uitgangspunten van de BuurtWarmteWijzer

De BuurtWarmteWijzer is gebaseerd op vier inhoudelijke uitgangspunten.

Transparantie

Deelnemers en bestuur worden zo volledig mogelijk geinformeerd over opties, aannames, kosten en onzekerheden. Niet alleen een voorkeursrichting, maar ook andere realistische alternatieven worden inzichtelijk gemaakt.

Deelnemersbetrokkenheid binnen duidelijke kaders

Deelnemers leveren actief input passend bij hun rol en type gebouw. Bewoners vormen daarin een specifieke groep deelnemers die aanvullend inzicht geven in woonbeleving en draagvlak. De gemeente behoudt de regie over beleidsmatige en bestuurlijke randvoorwaarden en besluitvorming.

Vergelijkbaarheid van oplossingen

Collectieve en individuele oplossingen worden op een consistente manier beoordeeld, zodat keuzes gemaakt kunnen worden op basis van inhoudelijke argumenten en niet op beeldvorming.

Herhaalbaarheid en uitvoerbaarheid

De methodiek is zodanig ingericht dat zij toepasbaar is in meerdere wijken, zonder dat voor elke wijk een volledig nieuw en intensief maatwerkproces nodig is.

Rol van de gemeente

De gemeente is opdrachtgever en eindverantwoordelijk voor het BuurtWarmteWijzer-proces. De gemeente stelt de beleidsmatige, juridische en bestuurlijke kaders vast, bewaakt de voortgang en is verantwoordelijk voor de formele besluitvorming.

De gemeente:

• stelt beleidsmatige uitgangspunten vast
• bepaalt randvoorwaarden voor beschikbare infrastructuur
• bewaakt de samenhang met gemeentelijk beleid en programma's
• geeft op vooraf vastgestelde momenten bestuurlijke goedkeuring
• legt het wijkuitvoeringsplan ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad

De BuurtWarmteWijzer ondersteunt de gemeente door structuur aan te brengen in het wijkproces en door analyse, participatie en afweging met elkaar te verbinden, zonder de bestuurlijke verantwoordelijkheid over te nemen.

Waarom deze aanpak

Gemeenten staan voor de opgave om meerdere wijken gelijktijdig en zorgvuldig te begeleiden in de warmtetransitie, binnen beperkte tijd en capaciteit. Dit vraagt om een werkwijze die zowel efficient als bestuurlijk beheersbaar is.

De BuurtWarmteWijzer biedt een aanpak waarin participatie geen losstaand traject is, maar een integraal onderdeel vormt van analyse en besluitvorming. Door deelnemers actief te betrekken bij het verzamelen van gegevens en het waarderen van oplossingen ontstaat:

• een beter onderbouwd beeld van de wijk
• meer begrip voor gemaakte keuzes
• groter draagvlak voor vervolgstappen richting uitvoering

Deelnemers als bron van kennis en voorkeuren

Binnen de BuurtWarmteWijzer zijn deelnemers een belangrijke bron van gebouw- en gebiedsgerichte kennis. Deelnemers leveren input passend bij hun rol als gebouweigenaar of beheerder.

Deelnemers leveren onder meer:

• gegevens over gebouwen, installaties en energiegebruik
• informatie over isolatieniveau en onderhoudsstaat
• randvoorwaarden en aandachtspunten bij mogelijke oplossingen

Bewoners vormen daarbij een specifieke groep deelnemers. Zij leveren aanvullend inzicht in:

• wooncomfort en gebruik
• betaalbaarheid en woonlasten
• voorkeuren en ervaren consequenties van alternatieven

Alle inbreng van deelnemers wordt gestructureerd verwerkt en inzichtelijk teruggekoppeld, zodat zichtbaar is hoe deze input is meegenomen in de analyses en afwegingen binnen het proces.

Centrale boodschap

De BuurtWarmteWijzer is ontwikkeld vanuit de overtuiging dat een uitvoerbaar en gedragen wijkuitvoeringsplan alleen tot stand komt wanneer:

• deelnemers beschikken over een volledig en begrijpelijk beeld van hun opties
• bewoners ervaren dat hun inbreng daadwerkelijk wordt meegenomen
• keuzes tot stand komen binnen een helder en zorgvuldig georganiseerd proces

Deze overtuiging vormt de basis voor het stappenplan, de participatievormen en het besluitvormingsproces zoals hieronder beschreven.

Doel en uitgangspunt

De organisatie van het BuurtWarmteWijzer-proces is zo ingericht dat de inhoudelijke uitwerking en deelnemersparticipatie zoveel mogelijk in de wijk plaatsvinden, terwijl de gemeente gedurende het gehele traject de regie en eindverantwoordelijkheid behoudt.

De organisatorische inrichting kan gedurende het proces meegroeien met de fase waarin het wijktraject zich bevindt. De uitgangspunten voor rollen en verantwoordelijkheden blijven daarbij ongewijzigd.

Regierol van de gemeente

De gemeente bewaakt gedurende het gehele traject:

• de beleidsmatige uitgangspunten
• juridische en bestuurlijke randvoorwaarden
• de samenhang met gemeentelijk beleid en programma's

De gemeente houdt toezicht op de voortgang en geeft op vooraf vastgestelde momenten akkoord op het vervolg van het proces.

Werkgroep

Het inhoudelijke werk binnen het BuurtWarmteWijzer-proces wordt uitgevoerd door een werkgroep. De werkgroep vormt het kernteam van het wijkproces.

De werkgroep bestaat uit:

• een afvaardiging van de gemeente
• betrokken bewoners en/of vertegenwoordigers van een lokale energiecooperatie

De werkgroep heeft als taken:

• doorlopen van het BuurtWarmteWijzer-stappenplan
• verzamelen en verrijken van gegevens met lokale kennis
• uitwerken en vergelijken van mogelijke warmte- en koudeoplossingen
• voorbereiden van keuzes en tussenproducten
• afstemmen van resultaten met de gemeente

De werkgroep opereert binnen de door de gemeente vastgestelde kaders en heeft geen formele besluitbevoegdheid.

Klankbordgroep

Naast de werkgroep kan een klankbordgroep worden ingericht. Het instellen en inzetten van een klankbordgroep gebeurt in overleg tussen de werkgroep en de gemeente.

De klankbordgroep bestaat uit deelnemers die een actievere bijdrage willen leveren, maar geen deel uitmaken van de werkgroep.

De klankbordgroep heeft een adviserend karakter en neemt geen formele besluiten.

Deelnemers

Deelnemers zijn alle gebouweigenaren en -beheerders in de wijk die deelnemen aan het BuurtWarmteWijzer-proces. Dit betreft:

• bewoners (eigenaar-bewoners)
• woningcorporaties
• eigenaren en beheerders van utiliteitsgebouwen
• Verenigingen van Eigenaren (VvE's)

Deelnemers:

• leveren gegevens aan vanuit hun rol en type gebouw
• ontvangen informatie over mogelijke oplossingsrichtingen
• geven voorkeuren en aandachtspunten door
• nemen deel aan wijkgerichte activiteiten en afstemmomenten

De inbreng van deelnemers vormt een essentieel onderdeel van de inhoudelijke onderbouwing van het wijkuitvoeringsplan.

Doel van het stappenplan

Het BWW-stappenplan beschrijft het gestructureerde proces waarmee, samen met deelnemers en betrokken partijen, wordt toegewerkt naar een wijkuitvoeringsplan. Het stappenplan maakt inzichtelijk hoe analyse, participatie en besluitvorming samenhangen.

Het stappenplan is opgezet als een vast proces dat in meerdere wijken toepasbaar is. Per wijk kan de invulling verschillen, maar de fasering en hoofdstructuur blijven gelijk.

Overzicht van het stappenplan

Het BuurtWarmteWijzer-stappenplan bestaat uit vijf samenhangende fasen:

1. Voorbereiding
2. Inbreng van deelnemers
3. Verkenning en berekening van warmte- en koudeoplossingen
4. Ophalen van deelnemersvoorkeuren
5. Analyse en uitwerking wijkuitvoeringsplan

Elke fase levert concrete resultaten op die als input dienen voor de volgende stap.

In deze fase richt de werkgroep het proces inhoudelijk en organisatorisch in. Aan het einde van deze fase is het proces gereed om deelnemers actief te betrekken.

In deze fase leveren deelnemers gegevens en lokale kennis aan. De werkgroep bewaakt de kwaliteit, volledigheid en representativiteit van de input.

De werkgroep verkent en werkt haalbare oplossingen uit. Opties die technisch, juridisch of economisch niet haalbaar zijn, worden op basis van expliciete criteria uitgesloten.

Besluitmoment gemeente

De gemeente beoordeelt of aannames en uitwerkingen passen binnen het gemeentelijk beleid en geschikt zijn voor het ophalen van deelnemersvoorkeuren.

Deelnemers ontvangen informatie over de uitgewerkte oplossingen en geven hun voorkeuren en aandachtspunten door. In deze fase worden nog geen formele keuzes gemaakt.

Alle inzichten worden samengebracht en afgewogen. Dit leidt tot een of enkele haalbare en gedragen oplossingsrichtingen, vastgelegd in het wijkuitvoeringsplan.

Participatie vormt een integraal onderdeel van de BuurtWarmteWijzer-methodiek. Deelnemers worden geinformeerd en geraadpleegd binnen vooraf vastgestelde kaders.

Bewoners leveren daarbij aanvullend inzicht in woonbeleving, belangen en draagvlak. De formele besluitvorming blijft bij de gemeente.

Het trechtermodel maakt inzichtelijk hoe binnen de BuurtWarmteWijzer stapsgewijs wordt toegewerkt van een brede verkenning naar een of enkele haalbare oplossingsrichtingen.

Oplossingen vallen uitsluitend af op basis van expliciete en toetsbare criteria. De inbreng van deelnemers, en specifiek bewonersinput, wordt meegenomen in de afweging, zonder dat deze op zichzelf doorslaggevend is.

Het BuurtWarmteWijzer-proces kent expliciete bestuurlijke besluitmomenten.

Bevestiging dat de uitgewerkte oplossingsrichtingen geschikt zijn voor het ophalen van deelnemersvoorkeuren.

Beoordeling van uitvoerbaarheid en gereedheid voor vaststelling.

Het wijkuitvoeringsplan wordt door de gemeente ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. De gemeenteraad besluit over de koers voor de wijk en de vervolgstappen richting uitvoering.

De werkgroep bestaat uit betrokken bewoners uit de wijk, aangevuld met een afvaardiging van de gemeente. De werkgroep voert het inhoudelijke werk uit binnen het BuurtWarmteWijzer-proces en bereidt voorstellen en afwegingen voor die aan de gemeente worden voorgelegd.

De samenstelling van de werkgroep kan gedurende het proces wijzigen.

• 

  Adri Broekman

  Werkgroeplid

  Ik zet me graag in om een collectieve warmte- en koudevoorziening in de wijk te vinden, die zie ik graag zo veel mogelijk in lokaal beheer. Kortom duurzamere en betaalbare energie in een lokale organisatie. Als dat niet lukt, om wat voor reden dan ook, dan gaan we gewoon individueel of met kleinere groepjes van bewoners.

• 

  Cees van Gelder

  Werkgroeplid

  Ik ben Cees van Gelder en woon sinds 1998 aan de Landmeterslag in de wijk Achterwillens In mijn vrije tijd wil ik me graag inzetten voor milieu en verduurzaming. Als energiecoach bij de gemeente Gouda en als lid van de werkgroep in Achterwillens kan ik daar een bescheiden bijdrage aan leveren'.

• Dick Verbaan

  Werkgroeplid

• 

  Wim Sonnemans

  Werkgroeplid

  Wim draagt er graag aan bij dat buurtbewoners zo goed mogelijk zijn geïnformeerd over en betrokken bij de mogelijke (en nodige) overgang naar aardgasvrije energiebronnen. Dit op een uitvoerbare en betaalbare manier die past bij ieders woonwensen.

• 

  Danny van der Roest

  Werkgroeplid

  Ik ben Danny van der Roest, projectleider energietransitie bij de gemeente Gouda. Ik ondersteun verschillende bewonersgroepen die zelf initiatief nemen in de energietransitie. De energietransitie gaat iedereen aan: het heeft impact op iedere woning en wijk. De gemeente, inwoners en ondernemers moeten daarom samenwerken en ik geloof in de kennis en kracht die in elke wijk zit. Daarom ondersteunt de gemeente BuurtWarmte Achterwillens.

• 

  Hugo Vos

  Werkgroeplid

• 

  John Pape

  lid van de werkgroep BuurtWarmte Achterwillens

  John werkt graag samen aan collectieve oplossingen.

• Dick Groeneveld

  Werkgroeplid

• Peter Koolwijk

  Werkgroeplid

• Theo Streefkerk

  Werkgroeplid

• Otto Wielhouwer

  Werkgroeplid

• Will Streefland

  Werkgroeplid

• 

  Gerard

  Werkgroeplid

  Gerard werkt graag samen aan duurzame oplossingen voor de wijk Achterwillens. In deze werkgroep staan voor mij de vragen centraal: Is een collectieve warmte oplossing beter dan een individuele? Hoe helpen we elkaar de slimste en beste keuze te maken voor onze woning(en)?